Start/Geschiedenis van NSU - Deel 1

Inleiding

Christian Schmidt en Heinrich Stoll.

Het verhaal begint in de goede oude tijd, 1873, als twee ondernemende "Schwaben" Christian Schmidt en Heinrich Stoll, in Riedlingen aan de Donau, een werkplaats starten waar breimachines gefabriceerd worden. Een groot waterrad, in beweging gezet door de stromende Donau, zorgt voor de aandrijving van de bij de productie benodigde machines. De twee mannen hadden goed in de gaten, dat in het Zuid-Württenbergische gebied te textielindustrie opbloeide en dat er dus dringend behoefte was aan breimachines. Er kon veel geld mee verdient worden. Ondanks grote successen in de breimachinehandel, kwam Christian Schmidt tot de conclusie dat de fabriek te klein was, evenals het vermogen van het waterrad.

Naast de breimachinehandel begint het met rijwielen.

In 1880 verlaat Schmidt zijn collega Stoll en vertrekt naar Neckarsulm, waar hij een oude vervallen houtzagerij en steenfabriek koopt, voor de prijs van 18.000 goudmark. Met twee medewerkers en zeven arbeiders begint hij tegen het eind van dat jaar weer met de productie van breimachines.

In 1886 komt men in Neckarsulm op het idee, een nieuwe trend te volgen. Het fietsen begon razend populair te worden en men ging over tot productie hiervan. De eerste dertig fietsen waren zogenaamde "Hochräder" (type Germania) waarop alleen acrobaten zich met allerlei kunsten konden voortbewegen. Het logische vervolg is de bouw van een veiligheidsfiets.

Deze nieuwe modellen Pfeil (pijl) en Gazelle, waren een schot in de roos. De vraag naar deze rijwielen was zo groot, dat in 1888 het bedrijf uitgebreid moest worden. Een jaar later produceerden 60 werknemers al 200 fietsen.

Het begrip optimaal werkklimaat begreep men toen ook maar al te goed. Gottlob Banzhaf, die Schmidt's werkplaats omgetoverd had in een grote fietsenfabriek, verzorgde reeds in 1886 voor het personeel een bedrijfsuitstapje naar de Schwäbische spoorwegen.

Eerste knipoog naar de automobielbouw.

Door de hoge kwaliteit van hun precisieproducten verkregen de Neckarsulmer "fietsenmakers" al snel een goede naam. Als eerste Württenbergische fietsenfabriek verwierf men een rijke ervaring in fabricage en bewerking van staalbuis en wielnaven. Deze ervaring was zo bekend, dat zelfs DAIMLER en Maybach, het chassis van hun motorwagen bij NSU lieten vervaardigen! Op 11 december 1888 had de technisch directeur Ludwig Zeidler de bouwtekeningen klaar.

Nieuw was de besturing en het idee koelvloeistof voor de motor in het buizenchassis te laten circuleren. Twintig van deze "Stahlradwagens" werden naar Canstatt verkocht waar de geniale Maybach alleen nog maar de Daimlermotor en aandrijving in te bouwen had. In 1889 was deze buizenframeconstructie op de eerste automobieltentoonstelling dé grote wereldsensatie.

Kwaliteit alleen voldeed niet meer. Er moest een klinkende merknaam komen, niet alleen voor rijwielen, maar ook voor afzonderlijke fietsonderdelen zoals trappers, naven en crankstellen die aan andere firma's verkocht worden. De Neckarsulmer fabrikanten nemen eenvoudig drie hoofdletters uit de plaatsnaam en plaatsten die tussen de takken van het gewei uit het Württenbergische Staatswapen.

NSU, het merkteken is geboren. Vanaf nu komen alle onderdelen de beschermde naam "NSU im Hirschhorn" op de markt.

De rijwielhandel begint te bloeien. Men keek optimistisch naar de toekomst. In Neckarsulm werden 5281 rijwielen vervaardigd. Deze werden nog alle met de hand gemaakt. Handwerk is duur: een rijwiel kostte 200 goudsmark. Dan komt er slecht nieuws uit Amerika. Door grote seriebouw kunnen de Amerikanen hun product voor 80 Mark op de markt brengen! Door deze dumpprijzen kwam een einde aan veel Duitse ondernemingen. Ook de Neckarsulmer Fahrradwerke, met 420 man personeel en een aandelenkapitaal van 1 miljoen goudmark, leed onder de Amerikaanse concurrentie. Men had zich verkeken op het eigen uitgebreide verkoopprogramma. In 1900 werden in totaal 25 verschillende handvervaardigde NSU-modellen op de markt gebracht.

Neckarsulmer motorfietsen rondom de eeuwwisseling.

Met de begeerde titel van hofleverancier en jarenlange ervaring in het vervaardigen van rijwielen op zak, komen de heren van de directie, rondom de eeuwwisseling met het moedige besluit om motorfietsen te gaan produceren. De eerste Neckarsulmer motorfietsen (Neckarsulm was de officiële merknaam) werden geleverd met een Zwitserse Zedel motor van 1,5 pk. Ze zagen er in die tijd uit als een gewone fiets, met de motor voor de trappers.

In 1903 werd een volledig zelfgebouwde motorfiets op de markt gebracht. Op de plaats waar normaal de Zedel-motor geplaatst werd, prijkte nu een motor van eigen fabrikaat: het Neckarsulmer-Motorrad.

Ook op advertentiegebied liet men zich niet onbetuigd: "Wij hebben besloten, om voor de man die al zijn zenuwen in bedwang heeft, een zeer snelle, 3 pk sterke motorfiets te bouwen. Men kan er ook langzaam op rijden!"

Na 12 maanden verlieten 2228 motorfietsen de fabriekshal. Ondernemingslust werd rijk beloond. Nu volgden de jaren van technische ontwikkeling. In 1905 bracht een watergekoeld, ketting aangedreven model reeds 4 pk op het achterwiel. Ook was er een speciaal zijspanmodel, evenals de eerste V-twin motoren met een opbrengst tot 5,5 pk. In 1906 was een tweeversnellingsnaaf leverbaar. Vering werd ook als zeer belangrijk gezien. Men experimenteerde in deze tijd al met een verende voorvork, waarmee testrijders zich van een 16-tredige trap moesten storten.

In Duitsland vinden de eerste motorsport gebeurtenissen plaats. Er bestond veel interesse voor, maar de coureurs werden voor gek versleten. In 1908 komt dan het eerste wereldrecord: 108,5 km/u met een 7,5 pk sterke tweecilinder. Een jaar later reed Lingenfelder in Los Angeles met een NSU een nieuw record van maar liefst 124 km/u. Door dit succes bloeide de export naar de Verenigde Staten op.

Initiatieven in de richting van de automobielbouw.

De tweewielerhandel draait goed. NSU heeft reeds vele nieuwe wegen ingeslagen en men besluit om auto's te gaan bouwen. In het jaar 1906 maken de eerste Neckarsulmer Motorwagens de straten onveilig. De stap richting automobielbouw is gezet. Het jaar daarna heeft de fabriek het programma met drie nieuwe modellen uitgebreid. Deze werden tentoongesteld op de Berlijnse Automobieltentoonstelling (I.A.A.). De auto's waren uitgerust met viercilinder motoren van 12 tot 20 pk. In deze motoren waren veel nieuwe ontwikkelingen verwerkt. De hoge kwaliteit op technisch gebied van het merk NSU kon, volgens de Neckarsulmer autobouwers, alleen met de concurrentie vergeleken worden als de verschillende merken in wedstrijden elkaar bestreden. In 1909 wordt ingeschreven voor de "2^ePrinz Heinrich Rally". Niet de topcoureurs van het "Neckarsulmer Fahrrad Werke A.G. Team", maar de fabrieksdirecteur Karl Schmidt zelf, leidde zijn ploeg naar de overwinning. Na 1836 strafpuntvrije kilometers konden de drie gestarte equipes met hun 10/20 pk tourwagens bij de finish een zilveren onderscheiding in ontvangst nemen. Voor NSU, als jonge automobielproducent, een geweldig resultaat!

Op de Berlijnse I.A.A. wordt het nieuwe type 8/24 pk, een middenklasser, 'Doppelphaeton'-tourwagen met Torpedo-carrosserie tentoongesteld. Voor dit model werd ook meteen een nieuwe radiateurgrillvorm ontworpen. Voorheen was de wat rechthoekige grille van de Belgische Pipe afgeleid. De nieuwe grille is ovaal, waardoor ook een slanker effect verkregen wordt. Met dit nieuwe type verdwijnt ook de naam "Neckarsulm" van de auto en komt daar de afkorting NSU voor in de plaats.

Begin twintiger jaren loopt de zaak op volle toeren en gaan de zaken goed. In het jubileumjaar 1923 (50-jarig bestaan) bouwen 407 NSU-werknemers iedere 2 uur een automobiel, iedere 20 minuten een motor, in 5 minuten een fiets en iedere 30 seconden een vrijloopnaaf. Het automobielprogramma omvat drie modellen: de kleine 5/15 pk viercilinder, de beschreven 8/24 pk en de grote 14/40 pk. De NSU-automobielen hadden, net als alle concurrenten, een spits toelopende radiateurgrille, een uitgebreid electrisch systeem met licht en startmogelijkheden en veilige remmen rondom.

Lauwerkransen op sportgebied voor NSU.

NSU heeft zich altijd met de racerij bezig gehouden. Na de eerste wereldoorlog werden de activiteiten op dit gebied weer opgepakt. In 1923 en 1924 bouwt men op basis van de standaard 5/15 pk, een 1,3 liter sportwagen. Deze sportwagen, die ook voor de gewone man te koop was, heeft veel successen geboekt. Vooral op het AVUS (Automobil- Verkehrs- und Übungstraße)-circuit werden veel wedstrijden gewonnen.

In 1923 bezetten de NSU-sportwagens de eerste drie plaatsen in de eindrangschikking van de 'kleinauto-klasse' en bereikten zij daarbij een gemiddelde snelheid van 120 km/u. Dit was een opzienbarende prestatie.

Een jaar later, bij de "Grote Prijs van Duitsland" op het AVUS-circuit, kon NSU deze verrassingsoverwinning niet herhalen. Wel eindigde NSU in zijn eigen klasse, de 1,5 liter, op de eerste vier plaatsen. George Klöble werd in de totaalrangschikking vijfde met een goed wedstrijdgemiddelde van 128,8 km/uur.

Uiteindelijk was het zescilinder motorblok ontwikkeld voor de dagelijkse markt. In 1927 werd een tourwagen op de bandjes gezet met een zescilinder onder de kap. De 1,5 liter motor werd opgeboord tot 1800 cc. Daarmee kwam het vermogen op 34 pk bij 3.000 toeren per minuut, met een top van ongeveer 100 km/uur. Met deze zescilinder rondde NSU het programma naar boven af. Helaas volgde deze auto de wereldcrisis op de voet. Een crisis die NSU goed doorstaan heeft. Maar de besproken zescilinder was voor lange tijd de laatste auto die gemaakt werd.

Onder het motto "gezondheidssanering" werd de autoproductie in 1929 stopgezet. De complete fabriekshallen in Heilbronn werden door Fiat overgenomen. De Turijners richten de nieuwe firma "NSU Automobil A.G." op.

Twee jaar na het stopzetten van de productie van automobielen lijkt het erop alsof NSU toch met een nieuw model op de markt komt. Dr. Ferdinand Porsche ontwikkelde voor NSU een luchtgekoelde viercilinder. Een model waar de motor achterin geplaatst was. Met drie prototypes van deze Porsche-NSU type 32 werden geweldige resultaten geboekt, totdat Dr. Porsche van regeringswege de opdracht krijgt een firma-onafhankelijke automobiel te bouwen. Deze auto zou gebouwd worden in een nieuw gigantisch fabriekscomplex en een nieuwe naam opgeplakt krijgen.
Dat gebeurt dan ook, het Typ 32 wordt……….. Volkswagen Kever!

De motorenproductie loopt tot aan de 2e wereldoorlog gewoon door. Op 12 augustus 1932 werd een overeenkomst getekend tussen NSU en D-Rad. De gehele verkooporganisatie, de boeken en de patenten, als ook ongeveer 1700 kant-enklare motorfietsen worden overgenomen in de “NSU-D-Rad Vereinigte Fahrzeugwerke AG”. De D-Rad fabrieken worden gesloten.
Tot 1937 staat er in het NSU-logo op deze motorfietsen nog een gestileerde “D”.

Geschiedenis van NSU - Deel 2 behandeld het deel na WO II.